Ik keek laatst mijn tuin in en zag hoe enorm mijn boom was gegroeid. Ik had hem al jaren niet meer gesnoeid. Een mooie boom, en ik had hem nog nooit zo weids gezien. Dit jaar nestelde er voor het eerst een merel in. Zij en haar jong zitten er nog elke dag. Een prachtig gezicht. Iets wat ik nooit had gezien als ik hem kort had gesnoeid. Dat bracht me tot de vraag: hoe natuurlijk is snoeien eigenlijk? En waarom snoeien we in organisaties? Is dat wel de oplossing, of blijf je dan bezig?

Snoeien, wie doet dat niet? Een gewone klus in de tuin om je boom weer in vorm te krijgen, of om zoveel mogelijk oogst te genereren. Ook in organisaties wordt volop gesnoeid: in budgetten, in afdelingen, in teams. Soms is dat nodig om de overwoekering terug te snoeien. Maar hoe normaal is snoeien eigenlijk? Wat als snoeien niet het antwoord is? Onderzoek juist waardoor de onbeperkte groei blijft voorkomen.

 

Bomen overleefden miljoenen jaren prima zonder dat de mens ze snoeide. Is het niet interessanter om te kijken naar wat maakt dat een organisatie uit zijn voegen groeit? Want wie eenmaal snoeit, blijft snoeien. Een wijze leider onderzoekt de patronen bij de bron. Niet de overwoekering indammen met wat knipjes, maar oorzaakonderzoek doen.

 

Waarom snoeien we eigenlijk?

Bomen bestaan al 380 miljoen jaar: ruim voordat de mens verscheen. Snoeien is van veel recentere datum: de vroegste sporen liggen bij de wijnbouw, zo'n 8000 jaar geleden in het Nijlda in Egypte. Het motief was praktisch: meer opbrengst of een mooiere vorm.¹ Met andere woorden: een flink deel van wat we "onderhoud" noemen is eigenlijk winst voor ons, niet iets wat de boom zelf nodig heeft.² Elke ingreep betekent bovendien schade of verhoogde kwetsbaarheid. Snoeien is dus geen onderhoud aan de boom, maar onderhoud aan onze controledwang.

 

Een ander perspectief op snoeien in organisaties
Je kunt ook op een andere manier naar onze behoefte om te snoeien en controleren kijken. Waarom zijn teams zo groot gegroeid? Waarom blijven ze niet zelf in vorm? Een boom laat takken los die niet meer dienen. Teams horen dat ook te doen: focus op het bestaansrecht. Wat niet meer dient, sterft af en daar neem je afscheid van.
Zo voorkom je dat je wildgroei moet snoeien, en zorg je voor natuurlijke balans. Drie manieren om dat te doen:
 

1. Verken de noodzaak voor snoeien
Waarom is snoeien nodig? Wordt de organisatie te groot om te controleren, wil je efficiëntiewinst, wendbaarheid? Snoeien gaat niet zonder wonden: een harde snoei is ook een harde deuk in je cultuur, in vertrouwen en productiviteit. Onderzoek dus eerst de behoefte achter de wens. Wat wil je uiteindelijk bereiken? Wat brengt het, wat kost het, en is dat de ingreep waard?

 

2. Onderzoek verzwakkende patronen

Wildgroei ontstaat niet vanzelf. Er zitten patronen en gewoontes achter die onbeperkte groei in stand houden. Leiders hebben hier een sleutelrol: op tijd anticiperen dat een team niet meer bijdraagt, en op tijd afscheid nemen van delen van het geheel. Dat doen ze niet alleen; ze hebben het netwerk nodig, een heldere missie, en handvatten zoals: ruimte voor introspectie: wanneer voelt het niet meer goed, waar stokt de energie? Hoe normaal is het om intuïtie een plek te geven in besluitvorming? Of denk aan rituelen: hoe verwelkom je mensen, hoe voer je de schurende gesprekken, hoe neem je afscheid? Rituelen houden een team vanzelf afgestemd op de klantvraag.
 

3. Focus op het bestaansrecht
Waartoe dient ieder team? Wie ligt er wakker als dit team er niet meer zou zijn? De leider bewaakt die missie en stelt daarop de prioriteiten. Hoe vaak herijk je als leider het bestaansrecht van je team: en heeft iedereen dat even scherp? 

Tot slot
Bomen snoeien zichzelf, en gezonde teams ook. De volgende keer dat de schaar tevoorschijn komt, stel jezelf eerst die vraag: is dit de oplossing voor het probleem, of symptoombestrijding? Welke patronen zorgen voor een disbalans in groei? En wat kan je daaraan doen? Vraag deze week aan je team: waarom bestaan we eigenlijk nog? Het antwoord vertelt je meer dan welk reorganisatieplan dan ook.

Bronnen:

Deze blog is geinspireerd door het gedachtegoed in systeemdenken (Siebke Kaat) en de natuur. 

• Melissa Finley, curator bij de New York Botanical Garden.
• Alex Shigo, wetenschapper in moderne arboricultuur.